Idąc na plażę nad Bałtykiem, często przechodzimy obok nich, nie zastanawiając się nad tym, jak powstały. Tymczasem wydmy są jednym z najbardziej charakterystycznych, a zarazem najbardziej dynamicznych elementów polskiego wybrzeża.

Niektóre mają zaledwie kilka metrów wysokości. Inne tworzą ogromne piaszczyste wzniesienia przypominające krajobraz znany bardziej z pustyni niż znad polskiego morza. Są też wydmy, które potrafią się przemieszczać.

Jak powstają? Dlaczego porasta je charakterystyczna roślinność? I dlaczego tabliczki z zakazem wchodzenia na wydmy należy traktować poważnie?

Skąd bierze się piasek na wydmach?

Historia wydmy zaczyna się na plaży.

Morze i fale transportują materiał, który trafia na brzeg. Po wyschnięciu drobniejsze ziarenka piasku mogą zostać poderwane przez wiatr.

Jeżeli wiatr wieje od strony plaży w kierunku lądu, piasek zaczyna się przemieszczać.

Nie oznacza to jednak, że od razu powstanie wydma.

Potrzebna jest jeszcze przeszkoda.

Jak wiatr buduje wydmę?

Może nią być niewielka roślina, kawałek drewna albo inny element znajdujący się na powierzchni.

Przeszkoda spowalnia ruch powietrza. Niesiony przez wiatr piasek zaczyna się wokół niej osadzać.

Z czasem pojawiają się kolejne warstwy.

Niewielkie nagromadzenie piasku stopniowo rośnie i może przekształcić się w wydmę.

To proces, który trwa przez lata.

Dlaczego na wydmach rosną trawy?

Roślinność odgrywa ogromną rolę w stabilizacji wydm.

Jedną z charakterystycznych roślin polskiego wybrzeża jest piaskownica zwyczajna. Jej system korzeniowy i podziemne rozłogi pomagają wiązać piasek.

Roślina potrafi funkcjonować w środowisku, w którym inne gatunki miałyby duży problem z przetrwaniem. Musi radzić sobie z silnym wiatrem, zasypywaniem piaskiem, niedoborem wody i zasoleniem.

Roślinność sprawia, że wydma staje się bardziej odporna na działanie wiatru.

Dlaczego nie wolno chodzić po wydmach?

Zakaz nie służy wyłącznie ochronie roślin przed turystami.

Chodząc poza wyznaczonymi ścieżkami, możemy niszczyć roślinność stabilizującą piasek.

Uszkodzenie nawet niewielkiego fragmentu pokrywy roślinnej może ułatwić wiatrowi wywiewanie piasku. Przy dużym ruchu turystycznym prowadzi to do powstawania ścieżek, zagłębień i erozji.

Dlatego wejścia na plażę często prowadzą przez specjalne przejścia, kładki lub wyznaczone ścieżki.

Korzystając z nich, pomagamy chronić naturalną barierę wybrzeża.

Czy wydmy chronią również ludzi?

Tak, i to jest jeden z powodów, dla których ich ochrona jest tak istotna.

Pas wydm stanowi naturalną barierę pomiędzy morzem a terenami położonymi w głębi lądu.

Podczas silnego sztormu fale mogą docierać znacznie dalej niż podczas spokojnej pogody. Wydmy przejmują część energii i ograniczają możliwość przedostawania się wody w głąb lądu.

Nie są więc jedynie atrakcyjnym elementem krajobrazu.

Stanowią część naturalnego systemu ochrony wybrzeża.

Czy wszystkie wydmy są nieruchome?

Nie.

Jeżeli wydma nie jest dostatecznie ustabilizowana przez roślinność, wiatr może stopniowo przenosić piasek z jednej strony na drugą.

Wydma zaczyna wtedy zmieniać swoje położenie.

Tak powstają słynne wydmy ruchome.

Gdzie w Polsce zobaczyć ruchome wydmy?

Najbardziej znanym miejscem jest Słowiński Park Narodowy.

Znajdujące się tam ruchome wydmy należą do najbardziej charakterystycznych atrakcji przyrodniczych polskiego wybrzeża.

Najbardziej znana jest Łącka Góra. Krajobraz potrafi wyglądać tam niemal pustynnie, a piasek przemieszczany przez wiatr stopniowo zasypuje tereny znajdujące się na jego drodze.

Jak szybko przemieszczają się wydmy?

Tempo nie jest stałe.

Zależy między innymi od:

siły i kierunku wiatru,
ilości luźnego piasku,
wilgotności,
roślinności,
ukształtowania terenu.

W sprzyjających warunkach ruchome wydmy mogą przemieszczać się o kilka metrów w ciągu roku.

Z punktu widzenia człowieka wydaje się to powolne. W skali krajobrazu jest jednak bardzo dynamicznym procesem.

Czy wydma może zasypać las?

Tak.

Jeżeli ruchoma wydma przesuwa się w stronę lasu, piasek stopniowo zasypuje drzewa.

Z czasem ich pnie mogą zostać niemal całkowicie przykryte. Po przejściu wydmy fragmenty dawnego lasu mogą ponownie zostać odsłonięte.

To jedno z najbardziej interesujących zjawisk, które można obserwować w rejonie ruchomych wydm.

Dlaczego piasek na wydmach jest tak drobny?

Wiatr najlepiej transportuje stosunkowo lekkie ziarna.

Cięższy materiał pozostaje na miejscu, natomiast odpowiednio drobny piasek może być przesuwany po powierzchni, odbijać się od niej albo przez krótki czas unosić się w powietrzu.

Proces powtarzany przez bardzo długi czas wpływa na charakterystyczną strukturę piaszczystego krajobrazu wydmowego.

Wydma to nie pustynia

Na pierwszy rzut oka ruchome wydmy mogą przypominać pustynię.

Mechanizm ich powstawania jest jednak związany bezpośrednio z wybrzeżem, dostępnością piasku, działalnością morza i wiatrem.

W dodatku kilka kroków dalej możemy znaleźć las, jezioro albo Bałtyk.

Właśnie takie połączenie krajobrazów sprawia, że polskie wydmy są tak interesujące.

Czy wiesz, że…

Wydma nie jest martwą górą piasku.

Może rosnąć, zmieniać kształt i przemieszczać się. Jednocześnie może stanowić siedlisko wyspecjalizowanych roślin i zwierząt oraz naturalną ochronę lądu przed morzem.

To cały dynamiczny ekosystem, który reaguje na wiatr, pogodę i działalność człowieka.

Jak zachować się podczas spaceru wśród wydm?

Zasada jest bardzo prosta.

Jeżeli znajdujesz się na obszarze chronionym albo przy wejściu na plażę, korzystaj wyłącznie z wyznaczonych tras, kładek i przejść.

Nie należy:

skracać drogi przez wydmy,
zrywać roślin,
zjeżdżać po zboczach,
tworzyć nowych ścieżek,
niszczyć ogrodzeń zabezpieczających teren.

Kilka dodatkowych minut spaceru wyznaczoną trasą ma realne znaczenie dla ochrony wybrzeża.

Wydmy jako atrakcja podczas wakacji

Pobyt nad Bałtykiem nie musi oznaczać wyłącznie plażowania.

Wycieczka do miejsca, w którym można zobaczyć wydmy, jest świetnym pomysłem szczególnie dla rodzin z dziećmi. Pozwala połączyć spacer, kontakt z przyrodą i poznawanie mechanizmów kształtujących polskie wybrzeże.

Dla dziecka informacja, że obserwowana góra piasku może się przemieszczać, bywa znacznie ciekawsza niż kolejna definicja przeczytana w podręczniku.

Podsumowanie

Wydmy nad Bałtykiem powstają dzięki współdziałaniu morza, piasku, wiatru i roślinności. Wiatr przenosi piasek z plaży, który zatrzymuje się na przeszkodach i stopniowo tworzy coraz większe wzniesienia.

Rośliny pomagają je stabilizować, dlatego chodzenie poza wyznaczonymi trasami może przyspieszać ich niszczenie.

Wydmy są nie tylko pięknym elementem nadmorskiego krajobrazu. Stanowią również siedlisko wielu organizmów i naturalną barierę pomagającą chronić wybrzeże podczas sztormów.

Następnym razem, idąc kładką przez wydmy na plażę, warto więc spojrzeć na nie inaczej. To krajobraz, który cały czas się zmienia.

FAQ

Jak powstają wydmy nad morzem?

Wiatr przenosi suchy piasek z plaży w kierunku lądu. Piasek zatrzymuje się na roślinach i innych przeszkodach, stopniowo tworząc coraz większe wzniesienie.